طلای سفید چرا زرد میشود و راه‌حلش چیست
طلای سفید زرد میشود چون سفیدی درخشانش از لایهٔ نازک رودیوم روی سطح می‌آید و این لایه با سایش روزمره از بین می‌رود و رنگ خاکستری‌ـ‌زرد آلیاژ زیرین بیرون میزند. این نشانهٔ تقلب یا افت عیار نیست. راه‌حل، پولیش و آبکاری مجدد رودیوم است یا انتخاب آلیاژ پالادیومی که رنگش ذاتی است. ۳د
طلای سفید در واقع سفید نیست. آلیاژ زیرین آن — ترکیب طلا با پالادیوم یا نیکل و روی — رنگی خاکستری مایل به زرد کم‌رنگ دارد. آنچه شما به‌عنوان سفیدی درخشان می‌بینید، لایه‌ای بسیار نازک از فلز رودیوم است که روی سطح آبکاری شده. ضخامت این لایه معمولاً در حد چند دهم میکرون تا حدود یک میکرون است. وقتی این لایه با سایش روزمره ساییده شود، رنگ واقعی آلیاژ زیرین بیرون میزند و قطعه زرد یا خاکستری‌ـ‌کرم به نظر می‌رسد.
پس زرد شدن، نه نشانهٔ تقلبی بودن است و نه نشانهٔ افت عیار. یک اتفاق کاملاً طبیعی و قابل پیش‌بینی است. طلای شما جایی نرفته؛ فقط پوشش سطحی‌اش رفته. راه‌حل هم مشخص است: پولیش و آبکاری مجدد رودیوم که قطعه را به روز اول برمی‌گرداند.
در این مقاله دقیقاً می‌گوییم لایهٔ رودیوم چیست، چه چیزهایی سایشش را تند میکنند، چطور بفهمید وقت آبکاری رسیده، فرایند آبکاری مجدد در کارگاه چه مراحلی دارد و چه گزینه‌ای برای کسانی وجود دارد که اصلاً نمی‌خواهند درگیر آبکاری دورهای شوند.
طلای سفید چرا زرد میشود؟
طلای سفید زرد میشود چون پوشش رودیوم سطحی‌اش ساییده میشود و رنگ اصلی آلیاژ زیرین نمایان می‌گردد. رودیوم فلزی از خانوادهٔ پلاتین است، بسیار سخت و بسیار سفید، ولی لایه‌ای که در آبکاری می‌نشیند نازک است و برخلاف رنگ آلیاژی، در تمام ضخامت قطعه وجود ندارد.
سایش از جاهایی شروع میشود که بیشترین تماس را دارند. در یک حلقه، ابتدا زیر انگشت و لبههای بیرونی رنگ می‌بازد. در گردنبند، پشت قفل و نقاطی که روی پوست ساییده می‌شوند زودتر تغییر میکنند. در گوشواره، چون تماس مکانیکی کم است، رنگ سالها می‌ماند.
عامل دوم شیمیایی است. عرق بدن اسیدی است و در بعضی افراد اسیدیتهٔ پوست بیشتر است. مواد شویندهٔ خانگی، کلر استخر، محلول‌های ضدعفونی‌کننده و حتی برخی کرم‌های دست، سرعت از بین رفتن لایه را بالا می‌برند. همین توضیح می‌دهد چرا دو نفر با حلقه‌های یکسان، تجربهٔ کاملاً متفاوتی دارند.
رودیوم چیست و لایه‌اش چقدر دوام دارد؟
رودیوم یک فلز گران‌بهای خانوادهٔ پلاتین است که سختی بالا، بازتاب نوری زیاد و مقاومت عالی در برابر اکسیداسیون دارد. در جواهرسازی از آن فقط به‌شکل پوشش استفاده میشود، چون ساخت قطعهٔ کامل از رودیوم به‌دلیل شکنندگی و دشواری کار عملی نیست.
ضخامت متعارف پوشش در جواهرات بین حدود ۰٫۱ تا ۱ میکرون است. پوشش‌های نازک‌تر از ۰٫۲ میکرون برای قطعات پرتماس عملاً چند ماه بیشتر دوام نمی‌آورند. پوشش ضخیم‌تر دوام بیشتری دارد ولی هزینهٔ بیشتری هم دارد و اگر بیش از حد ضخیم شود، ریسک ترک‌خوردگی پیدا میکند.
عمر واقعی پوشش به سبک زندگی بستگی دارد. برای حلقه‌ای که هر روز پوشیده میشود و صاحبش کار دستی انجام می‌دهد، بازهٔ شش ماه تا یک سال واقع‌بینانه است. برای گردنبند و گوشوارهٔ کم‌استفاده، چند سال هم دیده میشود.
چه چیزهایی سایش پوشش را تند میکنند؟
جدول زیر عوامل رایج و شدت اثرشان را نشان می‌دهد. این جدول به شما کمک میکند بفهمید کدام عادت روزمره بیشترین آسیب را میزند.
| عامل | شدت اثر | توضیح | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| شست‌وشوی ظرف با مایع قوی | زیاد | سطح را شیمیایی تضعیف میکند | حلقه را در بیاورید یا دستکش بپوشید |
| کلر استخر و جکوزی | زیاد | به آلیاژ زیرین هم آسیب میزند | پیش از ورود به آب در بیاورید |
| عرق زیاد و اسیدیتهٔ بالای پوست | متوسط تا زیاد | تفاوت فردی چشمگیر دارد | شب‌ها قطعه را بشویید و خشک کنید |
| کار با ابزار و اجسام سخت | زیاد | سایش مکانیکی مستقیم | هنگام کار دستی در بیاورید |
| کرم و لوسیون دست | متوسط | باقی‌ماندهٔ چرب سطح را کدر میکند | بعد از جذب کرم قطعه را بپوشید |
| عطر و اسپری مو | متوسط | الکل و حلال‌ها اثر تجمعی دارند | ابتدا عطر، سپس جواهر |
| نگهداری در کنار قطعات دیگر | کم تا متوسط | خش سطحی از تماس فلز با فلز | هر قطعه در کیسهٔ جدا |
هیچ‌کدام از این عوامل به فلز اصلی آسیب دائمی نمی‌زنند، ولی زمان تا آبکاری بعدی را کوتاه میکنند.
طلای سفید بدون آبکاری؛ گزینهٔ آلیاژ پالادیومی
اگر اصلاً نمی‌خواهید درگیر آبکاری دورهای شوید، طلای سفید با پایهٔ پالادیوم گزینهٔ واقعی است. در این آلیاژ، پالادیوم رنگ زرد طلا را به شکل مؤثرتری خنثی میکند و نتیجه، فلزی خاکستری روشن با سفیدی طبیعی است که بدون رودیوم هم قابل قبول به نظر می‌رسد.
تفاوت با نسخهٔ رودیوم‌گرفته این است که سفیدیاش گرم‌تر و آرام‌تر است؛ درخشش آینه‌ای و سرد رودیوم را ندارد. کسانی که این سفیدی طبیعی را میپسندند، عملاً از چرخهٔ آبکاری خارج می‌شوند، چون رنگ در تمام ضخامت فلز یکسان است و سایش رنگ را عوض نمی‌کند.
در مقابل، آلیاژ پالادیومی سفت‌تر است و در کارگاه سخت‌تر کار میکند. ریخته‌گری‌اش به دمای بالاتر نیاز دارد و پرداخت‌کاری‌اش زمان بیشتری می‌برد. این تفاوت‌ها روی اجرت ساخت اثر می‌گذارند؛ برای قیمت روز تماس بگیرید.
چطور بفهمم وقت آبکاری مجدد رسیده است؟
ساده‌ترین نشانه، اختلاف رنگ بین نقاط پرتماس و نقاط پنهان قطعه است. حلقه را زیر نور روز بچرخانید؛ اگر لبهٔ بیرونی زردفام و شیارهای داخلی هنوز سفید هستند، پوشش در حال رفتن است.
نشانهٔ دوم، افت درخشش است. رودیوم بازتاب آینه‌ای بسیار بالایی دارد. وقتی قطعه مات و کدر میشود و با تمیز کردن خانگی درخشش برنمی‌گردد، معمولاً لایه ساییده شده است.
نشانهٔ سوم، مقایسه با یک قطعهٔ هم‌مجموعه است. اگر حلقه و گردنبند هم‌ست دارید و حلقه واضحاً زردتر از گردنبند دیده میشود، دلیلش تفاوت میزان تماس است، نه تفاوت جنس. در این حالت فقط قطعهٔ پرتماس نیاز به آبکاری دارد.
فرایند آبکاری مجدد در کارگاه چگونه است؟
آبکاری مجدد یک فرایند چندمرحله‌ای است و مرحلهٔ آبکاری کوتاه‌ترین بخش آن است؛ بیشتر زمان صرف آماده‌سازی سطح میشود. اگر سطح درست آماده نشود، پوشش جدید نمی‌چسبد یا لکه‌دار می‌نشیند.
ابتدا قطعه بازرسی میشود تا سنگهای لق، ترک‌ها و نقاط ضعیف مشخص شوند. سنگهای حساس به حرارت و مواد شیمیایی گاهی باید موقتاً برداشته شوند. بعد پولیش انجام میشود تا خش‌ها و بقایای پوشش قدیمی برداشته شود. سپس چربی‌زدایی با محلول قلیایی و شست‌وشوی فراصوت انجام می‌گیرد و در نهایت اسیدشویی سبک سطح را فعال میکند.
در مرحلهٔ آبکاری، قطعه در حمام رودیوم قرار می‌گیرد و جریان الکتریکی کنترل‌شده لایه را می‌نشاند. زمان این مرحله معمولاً کمتر از چند دقیقه است و ضخامت با تنظیم زمان و چگالی جریان کنترل میشود. پس از آن آبکشی و خشک‌کردن انجام میشود.
چرا بعضی قطعات زودتر رنگ می‌بازند؟
پاسخ کوتاه: هرچه تماس مکانیکی بیشتر باشد، عمر پوشش کمتر است. حلقه بیشترین تماس را دارد، دستبند در رتبهٔ بعدی است و گوشواره کمترین. به همین دلیل در یک سرویس کامل، معمولاً فقط حلقه به آبکاری زودهنگام نیاز پیدا میکند.
عامل دوم طراحی است. سطوح صاف و پهن بیشتر ساییده می‌شوند تا سطوح شیاردار و بافت‌دار، چون تماس روی سطح صاف یکنواخت و مداوم است. طرح‌هایی که لبهٔ تیز دارند هم در همان لبه‌ها زودتر رنگ می‌بازند.
عامل سوم کیفیت آماده‌سازی در آبکاری قبلی است. اگر سطح به‌درستی چربی‌زدایی نشده باشد، چسبندگی پوشش ضعیف است و لایه به‌جای سایش تدریجی، تکه‌تکه ورمی‌آید. این حالت با لکه‌های نامنظم شناخته میشود، نه با زردی یکنواخت لبه‌ها.
چک‌لیست نگهداری طلای سفید
این هشت مرحله فاصلهٔ بین دو آبکاری را به شکل محسوسی طولانی میکند.
- هنگام شست‌وشوی ظرف، نظافت خانه و کار با مواد شیمیایی، قطعه را در بیاورید.
- پیش از ورود به استخر، جکوزی یا دریا حتماً قطعه را جدا کنید.
- عطر، کرم و اسپری مو را اول بزنید و بعد جواهر را بپوشید.
- هفته‌ای یک بار با آب ولرم و چند قطره مایع ملایم و مسواک نرم بشویید.
- بعد از شست‌وشو با پارچهٔ نخی کاملاً خشک کنید؛ رطوبت باقی‌مانده لکه می‌سازد.
- هر قطعه را در کیسهٔ پارچه‌ای جدا نگه دارید تا خش فلز به فلز نخورد.
- هنگام ورزش، باغبانی و کار با ابزار، قطعه را نپوشید.
- سالی یک بار سنگها و چنگک‌ها را نزد کارگاه بررسی کنید و هم‌زمان وضعیت پوشش را بپرسید.
زمان، هزینه و شرایط بازار ایران
در بازار ایران آبکاری مجدد خدمتی رایج و در دسترس است و در بازار بزرگ تهران و اطراف خیابان ۱۵ خرداد کارگاه‌های تخصصی این کار را انجام می‌دهند. زمان معمول برای یک حلقهٔ ساده کمتر از یک روز کاری است؛ قطعات نگیندار و پیچیده به زمان بیشتری برای آماده‌سازی نیاز دارند.
هزینه به اندازهٔ قطعه، پیچیدگی طراحی، تعداد سنگها و ضخامت پوشش درخواستی بستگی دارد. رودیوم فلز گران‌بهایی است و نرخ آن نوسان دارد؛ برای قیمت روز تماس بگیرید. اگر چند قطعه دارید، انجام هم‌زمان معمولاً به‌صرفه‌تر است.
نکتهٔ مهم برای سفارش ساخت جدید این است که تصمیم دربارهٔ آلیاژ باید پیش از ریختهگری گرفته شود. اگر می‌دانید نمی‌خواهید درگیر آبکاری دورهای شوید، از همان ابتدا آلیاژ پالادیومی را درخواست کنید. تغییر این تصمیم بعد از ساخت، یعنی ساخت دوباره.
سؤالات متداول
زرد شدن یعنی طلای من تقلبی بوده است؟
خیر. زرد شدن یک رفتار کاملاً طبیعی است و از سایش لایهٔ رودیوم سطحی می‌آید، نه از کیفیت پایین فلز. رنگ اصلی آلیاژ زیرین همیشه کمی زردفام یا خاکستری است و رودیوم فقط آن را می‌پوشاند. برای اطمینان از عیار، به انگ قطعه و فاکتور خرید مراجعه کنید؛ رنگ سطحی هیچ اطلاعاتی دربارهٔ عیار نمی‌دهد.
هر چند وقت یک بار باید آبکاری کنم؟
بازهٔ ثابتی وجود ندارد و به میزان استفاده بستگی دارد. برای حلقه‌ای که هر روز پوشیده میشود، معمولاً هر شش ماه تا یک سال. برای گردنبند و گوشوارهٔ کم‌استفاده ممکن است چند سال طول بکشد. بهترین معیار، خود قطعه است: وقتی اختلاف رنگ بین لبه‌ها و شیارها دیده شد، وقتش رسیده است.
آیا آبکاری مکرر به قطعه آسیب میزند؟
خود آبکاری بیضرر است، ولی پولیشی که پیش از آن انجام میشود مقدار بسیار کمی از فلز سطحی را برمیدارد. بعد از چندین نوبت در طول سالها، جزئیات ظریف حکاکی ممکن است نرمتر شوند و لبههای تیز گرد شوند. اگر قطعه حکاکی ظریف دارد، به کارگاه بگویید پولیش را حداقلی نگه دارد.
می‌توانم در خانه رنگ را برگردانم؟
نه. برگرداندن سفیدی نیازمند آبکاری الکتریکی با محلول رودیوم و منبع تغذیهٔ کنترل‌شده است و در خانه انجام‌شدنی نیست. آنچه در خانه می‌توانید انجام دهید، تمیز کردن است که کدری ناشی از چربی و آلودگی را برمیدارد. اگر بعد از تمیز کردن هنوز زردی دیده میشود، لایه رفته و باید به کارگاه بسپارید.
قطعات نگیندار را هم میشود آبکاری کرد؟
بله، ولی با احتیاط. سنگهای مقاوم مانند الماس و یاقوت مشکلی ندارند، اما مروارید، فیروزه، اوپال، کهربا و سنگهای متخلخل به محلولها و حرارت حساساند و ممکن است آسیب ببینند. در این موارد یا سنگ موقتاً برداشته میشود یا از آبکاری موضعی با قلم استفاده میکنند. حتماً نوع سنگها را به کارگاه اعلام کنید.
پلاتین جایگزین بهتری است؟
از نظر رنگپایداری بله، چون پلاتین سفیدیاش ذاتی است و نیازی به پوشش ندارد. پلاتین با گذشت زمان خش برمیدارد ولی رنگش عوض نمیشود و فقط حالت سطحی مات و کهنه پیدا میکند که خیلیها آن را میپسندند. در مقابل، پلاتین سنگینتر و در بازار ایران کمدسترستر است و کار روی آن تجهیزات جداگانه میخواهد.
اگر قطعهٔ سفیدتان رنگ باخته یا میخواهید سفارش جدیدی با آلیاژ مناسب و بدون دردسر آبکاری دورهای بسازید، با 3dwax صحبت کنید. ما مسیر کامل طراحی سهبعدی، پرینت وکس، ریختهگری دقیق، پرداخت و آبکاری را زیر یک سقف انجام میدهیم و برای نگهداری قطعه هم راهنمایی میکنیم. هر روز ۹ تا ۲۰: ۰۹۱۲ ۱۰۲ ۲۶ ۲۳.
کارشناسان 3dwax هر روز از ۹ تا ۲۰ پاسخگوی شما هستند — از انتخاب دستگاه تا ثبت سفارش طرح اختصاصی.
این مطلب را تیم فنی 3dwax نوشته است؛ مجموعه‌ای فعال در طراحی، پرینت سهبعدی و ریختهگری طلا و جواهر در تهران، بازار بزرگ، خیابان ۱۵ خرداد. محتوا بر پایهٔ کار روزمره در کارگاه و تجربهٔ مستقیم با دستگاه‌ها و متریال بازار ایران تهیه شده است.
آخرین به‌روزرسانی: 13 شهریور 1405مقاله‌های مرتبط
تشخیص طلای اصل؛ نشان، انگ و آزمایش
تشخیص طلای اصل با ترکیب سه کار انجام میشود: خواندن انگ و عدد عیار مثل ۷۵۰ برای عیار ۱۸، بررسی خواص فیزیکی مانند چگالی بالا و جذب…
راهنمای خریدارطلای زرد، سفید یا رزگلد؟ راهنمای انتخاب رنگ
طلای رزگلد آلیاژ طلا با مس و کمی نقره است و هرچه مس بیشتر باشد رنگ سرخ‌تر میشود. طلای زرد ترکیب متعادل مس و نقره و طلای سفید حاصل…
راهنمای خریدارالماس، موزانایت و سی‌زد؛ تفاوت‌ها برای خریدار
موزانایت چیست: سنگی از جنس سیلیسیم کاربید که در آزمایشگاه رشد داده میشود، سختی حدود ۹.۲۵ دارد و درخشش رنگی‌اش بیش از دو برابر الم…